تاریخ از خاش گفتنی‌های بسیاری دارد.

شهری که می‌گویند نادرشاه افشار آن را با سرکوب کردن راهزنان به جایی امن تبدیل کرد.

می‌گویند بعد از آن بود که خاش توانست سر و شکل شهر به خود بگیرد و قلعه‌هایی در آن ساخته شد و رو به توسعه و آبادانی گذاشت.

شهرستان خاش امروز در استان سیستان و بلوچستان واقع است و حدود ۱۸۰ کیلومتر با شهر زاهدان فاصله دارد.

خاش، آب و هوایی گرم و خشک دارد و بهترین هوا در این ناحیه، متعلق به دامنه‌های کوه تفتان است.

خاش بزبان بلوچی خواش یا واش تلفظ می‌شود و خواش و واش در این زبان به معنای جایی خوش آب و هواست.

این شهرستان به دلیل داشتن ارتفاعات، رودخانه و چشمه و چاه‌ها و قنات‌ها و همچنین جاذبه‌های تاریخی، ظرفیت تبدیل  را به یک قطب گردشگری دارد.

مسئولان استان سیستان و بلوچستان، بنا دارند صنعت گردشگری را در منطقه تفتان رونق دهند و گفته می‌شود با توجه به ویژگی‌های طبیعی، تاریخی و فرهنگی این منطقه ظرفیت کافی برای رسیدن به این هدف وجود دارد.

در این راستا، پیش‌نیازهای این تصمیم در حال اجرا است.

نیروی انتظامی به تازگی فعالیت‌های انتظامی را در این منطقه شدت داده است و پلیس در صدد برقراری امنیت اجتماعی بیشتر در خاش است.

چیزی که شاید بیش از هر امکان دیگری دیگر موجب جذب گردشگر شود.

روستای تمندان خاش، در حاشیه آتشفشان نیمه فعال تفتان، قرار است به دهکده گردشگری خاش تبدیل شود.

به گفته مهدی جمشیدزهی، بخشدار نوک آباد خاش، قرار است بوستان‌ها، آلاچیق‌ها و اقامتگاه‌های بومگردی در این ناحیه احداث شود و زیرساخت‌های لازم برای توسعه گردشگری در این منطقه به وجود بیاید.

عده بسیاری ممکن است خاش را نشناسند و به تبع آن، نام تمندان را نیز نشنیده باشند.

روستای تمندان، دارای جاذبه‌های تاریخی و گردشگری بکری است و در محلی واقع شده است که علاقه‌مندان به طبیعت را مسحور زیبایی‌های خود خواهد کرد.

اهالی این روستا، مدتی است در تکاپوی پاکسازی فضای روستا از زباله‌ها هستند و توجه فعالان محیط زیست، به این منطقه جلب شده است.

روستای تمندان در فاصله ۴۷ کیلومتری شهر خاش قرار گرفته است و قله آتشفشانی ۴۰۵۰ متری و نیمه فعال تفتان، با چشم‌اندازهای بی‌بدیل، چشمه‌سارها، غارها، دریاچه سردریا و دشت دقال از جمله جاذبه‌های طبیعی این منطقه است.

در این منطقه می‌توانید انواع صنایع دستی بلوچی را سراغ بگیرید و از انواع میوه‌های تولید شده در باغ‌های این ناحیه بهره‌مند شوید.

سیستان و بلوچستان را می‌توان سرزمین بکر جغرافیای ناشناخته‌ها نامید که به دلایل گوناگون، تا کنون از قافله گردشگری جا مانده است، اما مدتی است که توانسته توجه  بسیاری را به خود جلب کند.

روستای تمندان یکی از مناطق تقریبا ناشناخته این استان، دارای قدمتی بسیار است.

گفته می‌شود قدمت این روستا به پیش از اسلام بازمی‌گردد.

هوای پاکیزه تمندان، خود یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های این منطقه است.

می‌گویند تمندان تغییر یافته کلمه دمندان است و در روزگاران دور، مهد فرهنگ و تمدن بوده است و نامش در کتاب‌های معتبر تاریخی به عنوان شهری متمدن ثبت است.

از آثار باستانی این منطقه می‌توان به سنگ‌نگاره‌ها، سنگ نوشته‌ها، کوره‌های ذوب و استخراج فلزات، معماری صخره‌ای قلعه‌های سنگی، سنگرهای صخره‌ای و قبرستان‌های قدیمی متعلق به دوران‌اسلامی و اشکانی اشاره کرد که حکایت از تمدنِ دیرینه و سکونت چند هزار ساله بشر در این منطقه دارد.

قبرستان تاریخی تمندان در نزدیکی محوطه باستانی دز و در مجاورت رودخانه تمندان، متعلق به دوره اشکانی است که در احاطه رودخانه و زمین‌های کشاورزی قرار دارد و در فهرست آثار ملی ثبت است.

قلعه دز با مساحتی حدود ۲ هزار متر مربع و با ۲۵ متر ارتفاع از سطح رودخانه تمندان، بر فراز صخره‌ای بلند واقع است.

این قلعه قدمتی بیش از ۵۰۰ سال دارد و به عنوان مرکز فرماندهی حاکمان کاربرد داشته است.

در حال حاضر، دیواره‌های جنوبی این قلعه و ۳۰۰ متر مبع از فضای آن، باقی مانده است.

شهر مدفون شده، در نزدیکی دریاچه سر دریا، یکی از جاذبه‌های تاریخی این منطقه است و به گفته اهالی در گذشته شهری بسیار آباد بوده است که در اثر نافرمانی مردمش، زلزله‌ای بزرگ رخ داده و کوهی روی آن ریزش کرده است.

سنگ‌نگاره‌های یافت شده در تمندان بیش از دو هزار سال قدمت دارند و در ارتفاعات روستا به صورت تابلوهایی بسیار زیبا با مضمون گله‌های بز کوهی، انسان و شکار دیده می‌شوند.

تمندان دارای استودان‌هایی تاریخی است.

استودان‌، به معنی استخوان دان است و مربوط به روزگاران دوری است که مردگان را می‌سوزاندند.

این استودان‌ها در حاشیه رودخانه تمندان قرار دارند. شش متر ارتفاع دارند و رو به جنوب به شکل دایره و مربع ساخته شده‌اند.

خانه‌های صخره‌ای در پای کوه تفتان نیز جاذبه دیگری است که گفته می‌شود متعلق به اواخر دوره ساسانی است و کاربردشان اسکان و ذخیره آذوقه و علوفه بوده است.

جاذبه دیگر، غارهای آبچکان هستند که در امتداد رودخانه تمندان قرار گرفته‌اند و قطرات آب از سقف این غارها به زمین می‌چکد و ریزش آب از لا به لای گیاهانِ روییده در دیواره غارها تصویری زیبا ساخته است.

دریاچه سر دریا هم یکی دیگر از جاذبه‌های طبیعی تمندان است.

ارتفاعات زیبا در اطراف این دریاچه و پوشش گیاهی سرسبز و روییدن انواع درختچه‌ها و بوته‌ها و رویش انواع کیاهان دارویی در این ناحیه بر جذابیت‌های آن افزوده است.

دریاچه سر دریا فضای مناسبی برای قایق سواری و ماهی‌گیری دارد.

پوشش گیاهی غنی تمندان شامل بادام کوهی، انجیر کوهی و انواع گیاهان دارویی چون بومادران، آویشن، گلدر و پونه است و در باغ‌های این روستا نیز، در ختان زردآلو، گردو، هلو، انگور، گلابی، به، انار، گیلاس و شاه‌توت هر سال بار می‌دهند و شاید کمتر کسی از وجود این گونه میوه‌ها در این منطقه خبردار باشد.

آنچه مانع تمندان و خاش در جذب گردشگر بیشتر است، کمبود زیرساخت‌ها و امکانات رفاهی است.

در صورتی که اگر این کار جدی گرفته شود، می‌توانیم شاهد تحول اقتصادی و فقرزدایی با رشد گردشگری در این منطقه باشیم.

 

۰