درخت داز، درختی است خودرو در سیستان و بلوچستان که از گذشته نقش زیادی در تولیدات بومی داشته است.

سواس کفش قدیمی و سنتی مردمان بلوچستان است، یکی از محصولاتی است که از برگ داز یا خرمای وحشی تولید می‌شود.

این کفش‌ها ظاهری شبیه به دمپایی دارند، نوعی پاپوش سنتی هستند که متناسب با اقلیم گرم و خشک سیستان و بلوچستان ساخته می‌شوند.

پاکردن سواس از روزگاران دور در میان بلوچ‌ها رواج داشته است و هنوز هم مردم روستاها از این پاپوش سنتی استفاده می‌کنند.

از زمانی که صنایع دستی در این ناحیه موضوعیت یافته است، این کفش‌ها به شکل نوعی کالای زینتی هم مورد استفاده قرار می‌گیرند و گاه از آن‌ها برای تزئین استفاده می‌شود.

گفته می‌شود استفاده‌های بی‌رویه از درخت داز موجب شده است که این گیاه خودرو تحت حمایت سازمان منابع طبیعی قرار گیرد و مدتی است که استفاده بدون مجوز از آن پیگرد قانونی دارد.

هر جفت سواس را می‌توان با حداقل ۱۵ تا ۲۰ هزار تومان تهیه کرد.

هر قدر که بافت  ظریف‌تر باشد و در آن از تزئینات سنتی استفاده شده باشد، قیمت آن بیشتر می‌شود.

سواس زنانه باریک‌تر است و سواس مردانه پهن‌تر. اندازه سواس نیز در قیمت آن موثر است.

نکته جالب توجه در مورد سواس، عمر طولانی آن است.

می‌گویند هر قدر از این کفش دمپایی کار بکشید، فقط کرک‌هایش نازک‌تر می‌شود و خراب یا پاره نمی‌شود.

برای آن که این کفش‌ها نرم‌تر شوند، وقتی از پا درش می‌آورند، به آن آب می‌زنند.

قدیم، برای خنک شدن پا، سواس را خیس می‌کردند تا گرمای زمین به پا نرسد. این کفش‌ها ساده و بسیار محکم هستند و در جریان ساختشان چند بار کوبیده می‌شوند.

طرز تهیه سُواس:

هنرمندان بلوچستانی، وقتی برگ‌های داز را جمع‌آوری کردند، آن ‌ها را می‌ریسند و بعد با سنگ می‌کوبندشان.

یک تا دو روز زیر آفتاب نگهشان می‌دارند، در آب خیسشان می‌کنند و باز با سنگ می‌کوبند تا حسابی کوبیده شوند.

بعد یک طناب دور کمرشان و دو شاخه طناب به دو سر پاها می‌بندند و برگ‌های کوبیده شده را دور این طناب‌ها می‌پیچانند و می‌کشند.

این چنین است که الیاف مورد استفاده محکم و ظریف آماده می‌شوند برای بافتن و ساختن سواس؛دمپایی ارزانی که سال‌های سال دوام دارد.

گفته می‌شود که سواس، علاوه بر خنک نگه داشتن پا، آن را در مقابل خار و خاشاک زمین و سنگ و کلوخ راه‌ها هم محافظت می‌کند.

با وجود آنکه مردم بلوچ در ساخت کفش‌ برای خودشان خودکفا هستند، نمی‌توان گفت که دیگر نیازی به کفش‌های محکم‌تر و بهتر ندارند.

در هر حال، این پاپوش‌ها یکی از مناسب‌ترین پاپوش‌ها برای طی مسیرهای خشک این منطقه محسوب می‌شود.

برای مردم سایر نقاط نیز  صنایع دستی زیبا و ارزشمندی است که کاربردی زینتی دارد.

۱