آینه دوزی روی لباسهای محلی در بلوچستان

دوختن آینه‌های کوچک و پولک با فواصل متفاوت یا یکسان بر روی لباس‌های محلی، جلیقه، کمربند و آویزهای دیواری با نخ‌های الوان را آینه‌دوزی می‌گویند.

آینه‌دوزی گاهی با ابریشم دوزی، قیطان دوزی و بخیه‌های تزئینی همراه است. این هنر به سکه دوزی و دکمه دوزی نیز شهرت دارد. هنر آینه کاری و در کل هنرهایی که به عامه مردم اختصاص دارند از آن جهت بسیار اهمیت دارند که بی‌واسطه‌تر و شفاف‌تر فرهنگ مردم را منتقل می‌کنند و هنرمند را در ارائه خواست‌ها و درونیاتشان آزادتر می گذارند.

زادگاه اصلی این هنر بلوچستان است و کمتر در مناطق دیگر دیده شده است. به آینه دوزی در گویش محلی سامان گفته می‌شود که بین بومیان طرفداران زیادی دارد و کاربرد اصلی آن تزیین مرکب نو عروسان و اتاق‌ها و خانه‌های مسکونی است و برای تزیین لباس هم کاربرد دارد.

در بلوچستان آینه گاهی در کنار سکه دوزی و گاهی روی لباس زنان و یا کلاه مردان دوخته می‌شود که البته در بین زنان بلوچ دوختن آینه روی یک سطح تیره تماما سیاه رنگ به همراه سوزن‌دوزی‌ها نماد خورشید در دل کویر تشنه است. زیرا در کویر آنچه بیش از هر چیز دیگری خود نمایی می‌کند،

خورشید سوزان است.

این نگاه فلسفی به آینه این هنر زیبا را در بین بلوچ‌ها به هنری مقدس بدل ساخته است چرا که بیانگر نگرش و محیط جغرافیایی زیستگاه آنان است. آینه دوزی به دو شیوه انجام می‌شود؛ زنجیره و دندان موشی. اما امروزه آینه‌های قاب‌دار که ساخت پاکستان است به وفور در بازار یافت می‌شود.

دوخت این نوع آینه‌ها جنبه هنری ندارد و فقط می‌تواند در بعضی مواقع برای تزئین برخی از وسایل مانند کوسن، رومیزی، کیف و . . . کاربرد داشته باشد.

از آینه دوزی بر روی لباس‌های محلی، جلیقه، کمربند و آویزهای دیواری نیز استفاده می‌شود. آینه دوزی به روی لباس در سند و بلوچستان به عنوان یکی از بهترین صنایع دستی انواع صنایع دستی محسوب می‌شود که به نام‌های گاج، کارموچ، میتی و بلوچ معروفند.

ظاهرا هنر آینه دوزی از ایالت بلوچستان پاکستان به بلوچستان ما راه پیدا کرده است و در آنجا با فرهنگ بومی ما در هم آمیخته است.

این هنر در ایران دوره صفوی به اوج خودش می‌رسد. آینه‌دوزی هنری زنانه است که اهالی بلوچستان آن را بیشتر برای مصارف خودشان استفاده می‌کنند. رونق این هنر، می‌تواند به افزایش درآمد زنان بلوچ کمک کند.

همچنین رونق صنایع دستی ابزاری برای رشد اقتصادی مردم آن منطقه و البته دیگر شهرهای ایران است.

 

۲